Teorie psychologiczne dla Organizatora

Poznaj 7 teorii psychologicznych ważnych z punktu widzenia Organizatora.

 Wysłuchaj modułu


Teorie psychologiczne, szczególnie przydatne dla Organizatora

1) Teoria sieci semantycznej i model rozprzestrzeniającego się pobudzenia – Collins,Quilian, Loftus (Maruszewski, 1996)

Prawidłowe (szerokie) zdefiniowanie celu, który mamy osiągnąć w wyniku rozwiązania problemu, istotnie wpływa na efektywności procesu radzenia sobie z problemem. Analizując sytuację problemową, należy brać pod uwagę jak największą ilość informacji, by podejmować decyzje i definiować cel w obszernym kontekście odpowiednio zgrupowanych danych.


2) Teoria postaw – selektywne poszukiwanie informacji (Aronson, 1995)

Teoria mówiąca o tym, że unikanie informacji niespójnych z postawą prowadzi często do nierozpoznania problemu, na przykład palacze nie słuchają informacji o szkodliwości palenia, a kierowcy motocykli o statystykach wypadków.


3) Cykl percepcyjny Neissera (Wojciszke, 2000)

Neisser twierdzi, że spostrzeganie ma charakter cykliczny, a równoprawnymi częściami cyklu jest pobieranie informacji z otoczenia oraz poszukiwanie tych informacji. Skoro człowiek poszukuje informacji w otoczeniu, to proces poszukiwania musi być kierowany przez określone oczekiwania i hipotezy. Oczekiwania takie powstają na podstawie schematów poznawczych, które są również programami uzyskiwania informacji z otoczenia. Spostrzeganie nie jest zatem samoistnym procesem, lecz elementem procesów odpowiedzialnych za sterowanie zachowaniem. W każdym momencie obserwator tworzy oczekiwania dotyczące pojawienia się pewnych informacji. Oczekiwania te umożliwiają przyjęcie nowych informacji, kiedy te się pojawią. Im więcej schematów poznawczych (programów zdobywania informacji), tym lepiej dla jednostki. Umiejętność dostrzegania nowych możliwości i gromadzenia wiedzy niezbędnej do prawidłowego rozwiązania problemu lub podjęcia decyzji jest ważnym wskaźnikiem zdolności analitycznych.


4) Richard Petty, John Cacioppo – teoria dwutorowości perswazji (Wojciszke, 2007)

Model szans rozpracowania przekazu zakłada, że zmiana postaw dokonuje się dwoma torami: centralnym i peryferyjnym.Centralny tor perswazji ma u podstaw staranne przetwarzanie informacji zawartej w przekazie, a podstawową przesłanką skuteczności przekazu jest jego zdolność do wywołania przychylnych reakcji poznawczych. Przetwarzane informacji jest systematyczne – ma charakter przemyślany i głęboki. Peryferyjny tor perswazji opiera się na powierzchownym zidentyfikowaniu sygnału sugerującego pozytywny lub negatywny stosunek do stanowiska oferowanego w przekazie. Przetwarzanie informacji jest automatyczne, oparte na heurystykach. Szanse rozpracowania przekazu rosną, gdy odbiorca ma motywację i możliwości przetwarzania przekazu – wtedy przetwarzanie następuje przez centralny tor perswazji. Obecność dystraktorów powoduje przełączenie się na peryferyjny tor perswazji i przetwarzanie automatyczne. Do zmiennych powodujących przetwarzanie na jednym z torów perswazji należą jakość i liczba argumentów, sposób organizacji przekazu, wiarygodność i atrakcyjność nadawcy, podobieństwo nadawcy do odbiorcy, subiektywna ważność kwestii poruszanej w perswazji.


5) Teoria perspektywy, Kahneman i Tversky (Kahneman, Tversky, 1979)

Teoria perspektywy ma za zadanie adekwatnie opisać rzeczywisty proces podejmowania decyzji. W myśl teorii Kahnemana i Tversky’ego proces ten składa się z dwóch etapów: obróbki i oceny. Etap obróbki obejmuje umysłową analizę możliwych decyzji (prognoz) za pomocą operacji:

  • kodowania – ustalenie punktu, względem którego poszczególne skutki decyzji będą oceniane jako zysk albo strata;

  • upraszczania – prognozy o złożonej strukturze są upraszczane, bardzo małe prawdopodobieństwa są pomijane;

  • oddzielania – w prognozach oddzielane jest to, co pewne, od tego, co obarczone ryzykiem;

  • pomijania – wspólne elementy wszystkich (lub niektórych) prognoz są pomijane tak, aby możliwe było porównanie tylko tego, co prognozy różni.

Na etapie oceny dostępne decyzje oceniane są pod kątem:

  • wpływu prawdopodobieństw poszczególnych elementów decyzji (prognozy) na wartość całej decyzji;

  • subiektywnej wartości możliwych skutków decyzji względem wybranego (na etapie obróbki) punktu odniesienia (strata czy zysk).

Na pierwszym i drugim etapie ludzie mogą popełniać błędy, zwłaszcza gdy rozwiązują problem lub podejmują decyzję w warunkach niepewności.

Posługując się heurystykami (dostępności, reprezentatywności, zakotwiczenia i dopasowania, symulacji), najczęściej popełniają błędy, w których:

  • prawdopodobieństwa subiektywne nie odpowiadają obiektywnym,

  • pojawia się złudzenie gracza,

  • losowość jest odbierana jako nieregularność,

  • nie uwzględnia się wielkości próby,

  • pojawia się złudzenie koniunkcji (heurystyka reprezentatywności),

  • pojawia się błąd pewności wstecznej,

  • ignorowane są prawdopodobieństwa bezwarunkowe,

  • pojawia się nieaddytywność prawdopodobieństw.

Z powyższej teorii wynika, że efektywne rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji związane jest z posiadaniem i zdobywaniem wiedzy szczegółowej z danej dziedziny, opanowaniem reguł poprawnego myślenia oraz ze świadomością możliwości popełnienia błędu.


6) R. A. Emmons – teoria celów dystalnych i proksymalnych (Emmons, 1992)

Cele dystalne (zwane też dążeniami osobistymi lub celami odległymi) są składnikiem „ja idealnego” lub „ja powinnościowego”. Wpływają na to, na ile jesteśmy wytrwali w dążeniu do celów aktualnie obieranych, jakie subiektywne znaczenie przypisujemy ich osiągnięciu i jak łatwo angażujemy się w planowanie odpowiednich działań. Cele proksymalne (krótkoterminowe) wynikają najczęściej z wymagań stawianych przez otoczenie zewnętrzne.


7) Reguła rozproszonej odpowiedzialności Roya F. Baumeistera

Reguła mówi o tym, że jeżeli nacisk na podjęcie działania rozkłada się na więcej osób, to na każdą z nich przypada mniejsza część nacisku, co subiektywnie odbierane jest jako mniejsza odpowiedzialność psychiczna za podjęcie działania.

SEE ALL Add a note
YOU
Add your Comment
 
top